เวลานาฬิกาและเวลาท้องถิ่น

ภาพประกอบ

(14) โลกมีลักษณะเป็นลูกกลมมีขั้วหรือปลายสุด 2 ขั้ว ขั้นเบื้องบนเรียกว่าขั้วโลกเหนือ ขั้นเบื้องต่ำเรียกว่าขั้นโลกใต้ระหว่างขั้นเหนือและขั้วใต้แบ่งระยะออกเป็นองศาลิปดาตั้งศูนย์กลางที่กึ่งกลางโลก เส้นสูญสูตร เรียกว่าระยะวิถันตรหรือระยะรุ้ง ถ้าเหนือศูนย์กลางก็เรียกว่าวิถันดรเหนือหรือรุ้งเหนือ ถ้าใต้ศูนย์กลางก็เรียกว่าวิถันดรใต้หรือรุ้งใต้ เมื่อโลกมีลักษณะเป็นรูปกลม จะเป็นโดยโลกหมุนรอบตัวเองและเคลื่อนไปรอบดวงอาทิตย์ก็ดีหรือดวงอาทิตย์จรรอบโลกก็ดี ทั้ง 2 ประการพื้นโลกทั่วไปก็ย่อมไม่ได้รับแสงจากดวงอาทิตย์พร้อมกัน เพราะส่วนโค้งของทรงกลมของโลกย่อมบังแสงเป็นเงาในตัวเอง ส่วนไหนที่รับแสงอาทิตย์ก่อนเรียกส่วนนั้นทิศนั้นว่าตะวันออก ทิศตรงข้ามเรียกว่าตะวันตก ในระหว่างทิศตะวันออกตะวันตกแบ่งระยะออกเป็นองศาลิปดา ฯลฯ เรียกว่าระยะทีฆันดรหรือระยะแวง ถ้าทางตะวันออกก็เรียกว่าทีฆันดรตะวันออกหรือระยะแวงตะวันออก ทางตะวันตกก็เรียกว่าทีฆันดรตะวันตกหรือระยะแวงตะวันตก

(15) เหตุที่โลกเป็นรูปทรงกลม และพื้นที่ของโลกรับแสงอาทิตย์ไม่พร้อมกันเวลาที่กำหนดเป็นมาตราไว้ก็ย่อมผิดกัน สุดแท้ระยะรุ้งแวงของสถานที่ทั้งการโคจรของอาทิตย์และส่วนโค้งของโลก เพื่อเป็นหลักในการเทียบเวลาจึงตั้งหลักของเวลาที่ศูนย์กลางระยะซึ่งเป็นที่ตั้ง จ.ว. กรีนิช ประเทศอังกฤษ เวลาที่กรีนิชเรียกว่าเวลามัธยมกรีนิชระยะแวงนับจากศูนย์กลางที่อ้อมรอบโลกมาบรรจบที่ศูนย์กลางอีกเป็นระยะ 360 องศา โลกหมุนรอบตัวเอง 1 รอบ 360 องศาเป็นเวลา 4 นาที หรือ 10 วิมหานาที หรือเวลา 4 นาทีหรือ 10 วิมหานาที โลกเคลื่อนไปได้ 1 องศา หรือ ณ สถานที่ทุก ๆ 1 องศาของระยะแวงโลกได้รับแสงอาทิตย์ช้าเร็วกว่ากันองศาละ 4 นาที หรือ 30 วิมหานาที สุดแท้แต่สถานที่นั้นอยู่ทางตะวันออกหรือตะวันตกของศูนย์กลางคือที่กรีนิช ถ้าสถานที่นั้นอยู่ทางตะวันออกของกรีนิชก็ได้รับแสงอาทิตย์ก่อนเวลามัธยามกรีนิชของสาละ

4 นาทีหรือ 10 วิมหานาที ถ้าอยู่ทางตะวันตกของกรีนิชก็ได้รับแสงอาทิตย์ภายหลังเวลามัธยมกรีนิชของสาละ 4 นาทีหรือ 10 วิมหานาที รวมความว่าสถานที่ใดอยู่ทางตะวันออกของกรีนิชเวลาของสถานที่นั้นเร็วกว่าเวลามัธยมกรีนิช 4 นาทีหรือ 10 วิมหานาทีต่อ 1 องศาของระยะแวง เวลาเฉพาะสถานที่นี้เรียกว่าเวลามัธยมท้องถิ่น ถ้าสถานที่นั้นอยู่ทางตะวันตกของกรีนิชเวลามัธยมท้องถิ่นเฉพาะสถานที่นั้นก็ช้ากว่าเวลามัธยมกรีนิช 4 นาทีหรือ 10 วิมหานาทีต่อ 1 องศา

(16) ประเทศต่าง ๆ ได้ตั้งเวลาขึ้นใช้เฉพาะภายในประเทศหรือเฉพาะภาคของมหาประเทศ โดยกะเอาที่ระยะแวงของจังหวัดหนึ่งในประเทศหรือภาคนั้นเป็นเกณฑ์แล้วถือเอาเป็นเวลาเฉพาะภาคหรือประเทศเรียกว่าเวลาอัตรา (แก้ไข) ประเทศสยามเริ่มใช้เวลาอัตราเมื่อวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 กะเอาที่ระยะแวง 105 องศาตะวันออก ตรงกับที่ตั้งจังหวัดอุบลซึ่งเป็นสถานที่ ๆ ได้รับแสงอาทิตย์ก่อนกรีนิช 7 ชั่วโมงหรือเร็วกว่าเวลามัธยมกรีนิช 7 ชั่วโมง เป็นเวลามัธยมท้องถิ่นเฉพาะจังหวัดอุบล แต่ถือเอาเป็นเวลาอัตราทั่วประเทศ แต่จังหวัดต่าง ๆ ในประเทศหนึ่ง ๆ ไม่ได้ตั้งอยู่ในระยะรุ้งระยะแวงเดียวกัน ฉะนั้นเวลามัธยมท้องถิ่นและเวลาอาทิตย์ขึ้นก็ย่อมแตกต่างกัน เช่นประเทศสยามแต่ละจังหวัดตั้งที่ระยะรุ้ง (วิถันดร) เหนือ 6 องศาถึง 20 องศา ระยะแวง (ทีฆันดร) ตะวันออก 98 องศาถึง 105 องศา เมื่อได้ตั้งเวลาอัตราแล้ว เวลาที่ได้จากนาฬิกาเป็นเวลาอัตราของประเทศ เช่น เวลานาฬิกาในประเทศสยามเป็นเวลาอัตราของประเทศสยาม ก็จะเป็นเวลามัธยมท้องถิ่นได้เฉพาะจังหวัดอุบลจังหวัดเดียว

(17) หาเวลามัธยมท้องถิ่นในประเทศสยาม วิธีหาเวลามัธยมท้องถิ่นก่อนวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 เวลาที่ได้จากนาฬิกานั้นเป็นเวลามัธยมท้องถิ่นสำหรับจังหวัดพระนครและจังหวัดธนบุรี ถ้าต่างจังหวัดให้เอาอัตราเวลาทีฆันดรสำหรับจังหวัดนั้น ๆ บวกหรือลบเวลานาฬิกาเสียก่อน จะได้เป็นเวลามัธยมท้องถิ่นเฉพาะจังหวัด

ก. เวลานาฬิกาก่อนวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 เป็นเวลามัธยมท้องถิ่นสำหรับจังหวัดพระนครและธนบุรี

ข. เวลานาฬิกาก่อนวันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 + หรือ – อัตราเวลาทีฆันดรต่างจังหวัด = เวลามัธยมท้องถิ่นจังหวัด

ถ้าภายหลังตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 เป็นต้นมา ให้เอา 18 นาที 2 วินาทีลบเวลาอัตรา จะได้เป็นเวลามัธยมท้องถิ่นเฉพาะพระนครและธนบุรี เมื่อได้เวลามัธยมท้องถิ่นพระนครธนบุรีแล้ว ถ้าต้องการเวลามัธยมท้องถิ่นต่างจังหวัด ให้เอาอัตราเวลาทีฆันดรเฉพาะจังหวัดบวกหรือลบเวลามัธยมท้องถิ่นพระนครธนบุรี จะได้เป็นเวลามัธยมท้องถิ่นเฉพาะจังหวัดนั้น ๆ (ดูตารางเวลาท้ายบท)

ก. เวลานาฬิกาภายหลังตั้งแต่วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 เป็นเวลาอัตราของประเทศสยาม

ข. เวลาอัตรา – 18 นาที 2 วินาที = เวลามัธยมท้องถิ่นสำหรับจังหวัดพระนครและธนบุรี

ค. เวลามัธยมท้องถิ่นจังหวัดพระนครธนบุรี + หรือ - อัตราเวลาทีฆันดรจังหวัด = เวลามัธยมท้องถิ่นจังหวัด

ตัวอย่างหาเวลามัธยมท้องถิ่น วันที่ 7 กันยายน พ.ศ. 2463 เวลาอัตรา 10.45 น.

(แก้ไข) ตารางเทียบเวลาที่จะต้องเพิ่มหรือหักจากเวลานาฬิกา และตำแหน่งที่ตั้งจังหวัดตามระยะวิถันดร เพื่อหาอันโตนาที

หมายเหตุ:ผู้เรียบเรียง-AstroNeemo

อภิธานศัพท์ ทีฆันดร (เส้นแวง) - วิถันดร (เส้นรุ้ง)

เส้นรุ้งเส้นแวง คือระบบพิกัดภูมิศาสตร์ที่มนุษย์สร้างขึ้นเป็นเส้นสมมติบนลูกโลก เพื่อใช้บอกตำแหน่งที่ตั้ง การนำทาง และคำนวณเวลา โดยมีชื่อเรียกและหน้าที่หลักดังนี้

เส้นรุ้ง (Latitude หรือ ละติจูด) คือเส้นแนวนอนที่ลากขนานกับเส้นศูนย์สูตร (Equator) เริ่มนับจาก 0° ที่เส้นศูนย์สูตร วัดขึ้นไปทางเหนือและลงไปทางใต้จนถึง 90° ที่ขั้วโลกทั้งสอง ใช้บอกระยะทางเหนือ-ใต้ และสัมพันธ์กับสภาพภูมิอากาศของพื้นที่ต่าง ๆ

เส้นแวง (Longitude หรือ ลองจิจูด) คือเส้นแนวตั้งที่ลากจากขั้วโลกเหนือลงสู่ขั้วโลกใต้ เริ่มนับจาก 0° ที่เส้นไพรม์เมอริเดียน เมืองกรีนิช ประเทศอังกฤษ แล้ววัดไปทางตะวันออกและตะวันตกฝั่งละ 180° ใช้บอกตำแหน่งตะวันออก-ตะวันตก และใช้คำนวณเวลาของแต่ละพื้นที่ โดยทุก ๆ 15° ของเส้นแวงจะต่างกัน 1 ชั่วโมง

จุดตัดกันของเส้นรุ้งและเส้นแวงทำให้เกิดเป็นพิกัด (Coordinates) ที่สามารถระบุตำแหน่งบนโลกได้อย่างแม่นยำ

อภิธานศัพท์ เวลาอัตรา

เวลาอัตรา หมายถึงเวลามาตรฐานประเทศไทย คือ UTC+7 (Indochina Time) ซึ่งหมายความว่าเวลาของประเทศไทยเร็วกว่าเวลาสากลเชิงพิกัด (UTC/GMT) อยู่ 7 ชั่วโมง และไม่มีการปรับเวลาตามฤดูกาล

เวลามาตรฐานประเทศไทย (Thailand Standard Time - TST) กำหนดขึ้นโดยใช้เส้นแวงที่ 105 องศาตะวันออก ซึ่งลากผ่าน อ.พิบูลมังสาหาร จ.อุบลราชธานี เนื่องจาก 15 องศาลองจิจูดเท่ากับ 1 ชั่วโมง เมื่อนำ 105 หารด้วย 15 จะได้ 7 ชั่วโมงพอดี จึงเป็นที่มาของ UTC+7

ในการใช้จริง ประเทศไทยใช้เวลาเดียวกันทั้งประเทศเพื่อความสะดวกในการติดต่อสื่อสารและการคมนาคม โดยอิงจากเส้น 105 องศาตะวันออก แทนที่จะใช้เวลาท้องถิ่นตามลองจิจูดจริงของแต่ละจังหวัด เช่น กรุงเทพฯ อยู่ที่ลองจิจูดประมาณ 100 องศาตะวันออก

แจกฟรี App “ฤกษ์ดี”

ผูกดวงชะตาด้วยหลักวิชาโหราศาสตร์พระเวท(ภารตะ) เพื่อการศึกษาโหรภารตะแบบเต็มสูตร

Download ฟรี

เกี่ยวกับผู้รวบรวม

รวบรวมโดย: รัตน์-ศิระ นามะสนธิ
จัดหน้าใหม่สำหรับอ่านบนเว็บไซต์ Astro Neemo โดยคงคำสะกดและกลิ่นอายต้นฉบับไว้